Fahreddîn er-Râzî Tefsirinde Hz. Meryem
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18101003Anahtar Kelimeler:
Tefsir, Kur’ân-ı Kerîm, Hıristiyanlık, Fahreddîn er-Râzî, Hz. Meryem.Özet
Hıristiyanların Hz. Meryem’e verdikleri makam tevhid akidesine halel getirmiştir. Yahudiler ise bir peygamber annesinin onuruna yakışmayan bühtanlarla onu lekelemişlerdir. Bunların aksine Kur’ân Hz. Meryem’i, tevhid akidesine zarar vermeden en temiz bir şahsiyet olarak tanıtmıştır. Bu yüzden Müslümanlar onun beşeriyetini göz ardı etmedikleri gibi, hak ettiği değeri ona vermekten geri durmamışlardır. Doğumundan başlayarak Hz. ʿÎsâ’yı babasız olarak doğurmasına kadar geçen süreç özellikle Âl-i İmrân ve Meryem sûrelerinde ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Kur’ân’ın Hz. Meryem için belirlediği konum, tefsirlerin yardımıyla daha belirgin bir şekilde ortaya konacak yer yer Hıristiyan teolojisindeki Meryem profiliyle karşılaştırılacaktır. Hz. Meryem’le ilgili birçok kitap, tez ve makale yazılmıştır. Ancak konuyu dirâyet tefsiri özelinde işleyen çalışmalar çok azdır. Dirâyette önemli bir mevkide olan Fahreddîn er-Râzî’nin tefsiri bağlamında Hz. Meryem’i ele alan bir çalışmaya ise rastlamadık. Bu yüzden Hz. Meryem’le ilgili âyetleri Fahreddîn er-Râzî gibi önemli bir müfessirin bakış açısıyla ele aldık. Çalışmada analitik-mukayeseli yöntem kullanılmıştır. Bir müfessir, aynı zamanda bir kelamcı olan Fahreddîn er-Râzî, beklenen dirâyet tefsir performansının aksine meseleleri daha çok rivâyet tefsiri yöntemiyle ele almıştır. Birçok yerde meseleleri değerlendirmekten ya da en azından tercihini belirtmekten uzak bir tavır sergilemiştir. Hz. Meryem’in doğumu, mâbede bırakılması, büyümesi, hamileliği ve hamilelik müddeti gibi meselelerde Râzî birçok yerde isim vermeden âlimlerden aktarma yaptığını belirtmiştir. Müfessir Râzî Hz. Meryem’e ait özellikleri sayarken diğer müfessirlerle aynı görüşleri ortaya koymuştur. Ancak Hz. Meryem’in Hz. ʿÎsâ gibi beşikte iken konuştuğunu iddia etmesi, sadece ona has bir tespit olarak kalmıştır.
Referanslar
‘Ali, Emir. İslâm’ın Özü. çev. Ömer Rıza Doğrul; sad. ve thk. Musa K. Yılmaz. Ankara: İlahiyat, 2007.
Âlûsî, Şihabuddîn Mahmud b. ‘Abdillah el-Huseynî. Rûḥu’l-meʿânî fi tefsiri’l-Kur’âni’l-‘Azim ve-sebi’l-mesânî. thk.’Ali ‘Abdulbarî ‘Atiyye. 16 cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1. Baskı, 1415.
Ateş, Süleyman. Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsiri. İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, 1988.
Begavî, Muhyi’s-Sünne Ebû Muhammed b. Mes’ud. Meâ’limü’t-tenzîl. thk. ‘Abdurrezzak el-Mehdi. 5 cilt. Beyrut: Daru İhyai Türasi’l-‘Arabi, 1. Baskı, 1420.
Beydâvî, Nasiruddîn Ebû Sa’id ‘Abdullah b. ‘Ömer b. Muhammed eş- Şirazi. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. thk. Muhammed ‘Abdurrahman el- Mar’aşlî. 5 cilt. Beyrut: Daru İhyai Türâsi’l-‘Arabî, 1. Baskı, 1418.
Bottėro, Jean; Marc-Alain Quaknin ve Jozeph Moingt. İnancın En Güzel Tarihi. çev. İsmet Birikan. İstanbul: İş Bankası Kültür Yay., 2003.
Cevzî, Cemâluddîn Ebu’l-Ferec ‘Abdurrahmân b. ‘Ali b. Muhammed. Zâdü’l-mesîr fi ilmi’t-tefsîr. thk. Abdurrahmân el-Mehdî. 4 cilt. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1. Baskı, 1422.
Harman, Ömer Faruk. “Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Îsâ,” Uluslar arası Müslüman- Hıristiyan Diyalog Sempozyumu II, İstanbul: 2005.
Harman, Ömer Faruk. “Meryem” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2004.
Iannito, P. Luigi, Hıristiyan İnancı, İstanbul: Müjde Yay., 1994.
İncil, Ahd-i Cedid Şirketi, İstanbul, 1999.
İbn Kesîr, ‘İmaduddîn Ebû’l-Fidâ İsmaîl b. ‘Ömer. Kısasü’l-enbiyâ, thk. Mustafa ‘Abdülvâhid. 2 cilt. Kahire: Darü’t-Te’lif, 1. Baskı, 1388.
Karaman, Hayreddin vd. Kur’ân Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. 5. Basım, 2014.
Kurtûbî, Şemsuddîn Ebû ‘Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebibekr b. Ferahi’l-Ensârî el-Hazrecî. Tefsirü’l-Kurtûbî (el-Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân). thk. Ahmed el-Birdunî ve İbrahim Etfiş. 20 cilt. Kahire: Daru’l- Kütübi’l-Mısriyye, 2. Baskı, 1384.
Kur’ân-ı KerîmMeâli. çev. Halil Altuntaş–Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 12. Basım, 2011.
Maverdî, Ebu’l-Hasen ‘Ali b. Muhammed b. Muhammed b. Habib el-Basri el-Bağdadi. Tefsiru’l-Maverdî (en-nüket ve’l-‘Uyûn). thk. es-Seyyid b ‘Abdu’l-Maksud b. ‘Abdurrahim. 6 cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, t.s.
Mekki b. Ebi Tâlib, Ebû Muhammed Hammûş b. Muhammed b. Muhtar el-Kaysî el-Kayrevanî. el-Hidâye ilâ büluği’n-nihâye. b.y. Mecmuatu Buhusi’l-Kitab ve’s-Sünne. 1. Baskı, 1429.
Râzî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ömer b. El-Hasan b. El- Huseyn b. Ali el-Kureyşi el-Bekri et-Teymi et-Taberistani. Mefâtîhu’l–gayb (et-Tefsirü’l-kebîr). 32 cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1. Baskı, 1425–1426.
Sa’lebî, Ebû İshak Ahmed b. Muhammed b. İbrahim. el-Keşf ve’l-beyân ‘an tefsiri’l-Kur’ân. thk. el-İmam Ebî Muhammed b. ‘Aşûr. 10 cilt. Beyrut: Daru İhyai Türasi’l-‘Arabî, 1. Baskı, 1422.
Sa’lebî, Ebû İshak Ahmed b. Muhammed b. İbrahim. ‘Arâisü’l-mecâlis, b.y., t.s.
Sem’anî, Ebu’l-Muzaffer Mansur b. Muhammed b. ‘Abdülcebbar b. Ahmed el-Mervizî. Tefsiru’l-Kur’ân. thk. Yasir b. İbrahim, Ganim b. ‘‘Abbâs b. Ganim. Riyad: Daru’l-Vatan, 1418.
Semerkândî, Ebu’l-Leys Nasr b. Muhammed b. İbrahim. Tefsiru’s- Semerkandî (Bahru’l-‘ulum). thk. Mahmud Mataracı. Beyrut: Daru’l-Fikr, t.s.
Suyûtî, ‘Abdurrahman b. el-Kemal Celaluddin. ed-Dürrü’l-mensûr fi’t-tefsîr bi’l-meʾsûr. 8 cilt. Beyrut: Daru’l Fikr, 1. baskı, 1993.
Sübkî, Ebû Nasr Tâcüddîn Abdülvehhâb b. Alî b. Abdilkâfî. Tabakâtü’ş-Şafiiyyeti’l-kübrâ. thk. Mahmûd Muhammed et-Tenâhî vd. by, 1413.
Taberî, Muhammed b. Cerîr b. Yezîd b. Kesîr b. Ğalib el-Âmilî Ebû Cafer. Câmiu’l-Beyân ‘an Te’vili’l-Kur’ân (Tefsiru’t-Taberî). thk. Ahmed Muhammed Şâkir. 24 cilt. b.y: Müessesetü’r Risale, 1. Baskı, 1420.
Tahtavî, Muhammed ‘İzzet. en-Nasrâniyye ve’l-İslâm. b.y: Mektebetü’n-Nur, 1407.
Tümer, Günay – Küçük, Abdurrahman. Dinler Tarihi. Ankara: Ocak Yayınları, 2. Baskı, 1993.
Tümer, Günay. Hıristiyanlıkta ve İslâm’da Hz. Meryem. Ankara: TDV yay., 2. baskı, 1997.
Vâhidî, Ebu’l-Hasen ‘Ali b. Ahmed b. Muhammed b. ‘Ali. el-Vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-ʿazîz. thk. Safvan ‘Adnan Davudî. Beyrut: Dâru’l- Kalem, 1. Baskı, 1415.
Vâhidî, Ebu’l-Hasen ‘Ali b. Ahmed b. Muhammed b. ‘Ali. el-Vasîṭ fî tefsîri’l-Ḳurʾâni’l-mecîd. eş-Şeyh ‘Adil Ahmed ‘Abdülmecid, eş-Şeyh ‘Ali Muhammed Mu’avviz vd. 4 cilt. Beyrut: Dâru’l- Kütubu’l- ‘İlmiyye, 1. Baskı, 1415.
Zehebî, Muhammed Huseyn. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn. Kahire: Mektebetü Vehbe, t.s.
Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Mahmûd b. ‘Amr b. Ahmed Cârullah. el-Keşşâf ʿan hakāʾiḳı gavâmiżi’t-tenzîl ve ʿuyûni’l-eḳāvîl fî vücûhi’t-teʾvîl, 4 cilt. Beyrut: Darü’l-Kitâbi’l- ‘Arabî, 3. Baskı, 1407.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Mehmet Yusuf Haklı
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
