Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’nin Bürokratik İşleyişe Etkilerinin Mevzuat Açısından Analizi
Article Sidebar
Main Article Content
Özet
Türkler, tarih boyunca güçlü bir devlet geleneği oluşturmuş; farklı dönemlerde kurdukları devletlerde yönetim anlayışlarını tarihî birikimleri ile içinde bulundukları coğrafi ve siyasi koşullar doğrultusunda şekillendirmiştir. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte Türkiye’de modern devlet yapılanması benimsenmiş, tek parti yönetimi, çok partili hayata geçiş, 1960 ve 1980 askerî müdahaleleri sonrasında gerçekleştirilen anayasal ve yönetsel düzenlemeler ile yönetimde etkinlik ve koordinasyonu artırmaya yönelik reformlar Türk yönetim sisteminin dönüşümünde belirleyici olmuştur. Bu süreçte demokratikleşme ve merkezileşme eğilimleri birbirini etkileyen iki temel dinamik olarak gelişmiş; kamu yönetiminin örgütlenmesi ve bürokratik işleyişi de bu dönüşümden doğrudan etkilenmiştir. Tarihsel gelişim, 2017 yılında parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemine geçilmesiyle yeni bir aşamaya ulaşmış ve Türk yönetim sisteminin hukuki ve kurumsal yapısında kapsamlı değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Literatürde Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemine ilişkin çalışmaların büyük bölümü siyasal sistem, kuvvetler ayrılığı ve kamu yönetimi üzerindeki etkiler üzerinde yoğunlaşırken, sistemin bürokratik işleyişe etkilerini anayasal ve yasal düzenlemeler çerçevesinde bütüncül biçimde inceleyen çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda çalışma, başta Türkiye Cumhuriyeti Anayasası olmak üzere Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemine geçiş sürecinde değiştirilen temel anayasal ve yasal düzenlemeleri sistematik olarak inceleyerek bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, yeni sistemle birlikte bürokraside karar alma süreçlerini hızlandırmak, kurumsal yapıyı sadeleştirmek ve yürütmede koordinasyonu güçlendirmek amacıyla anayasal ve yasal düzeyde kapsamlı değişikliklerin gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Bu kapsamda Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi, yürütme yetkisinin merkezileştirilmesi, bürokratik örgütlenmenin yeniden yapılandırılması ve kamu yönetiminin karar alma mekanizmalarının yeniden düzenlenmesi bakımından önemli değişiklikler getirmiştir. Bununla birlikte, bürokratik etkinliğin yalnızca mevzuat değişiklikleriyle sağlanamayacağı; hukuki düzenlemelerin uygulamadaki sonuçları, kurumlar arası koordinasyon, idari kapasite, dijitalleşme düzeyi, insan kaynağının niteliği ve hesap verebilirlik mekanizmalarının etkinliğinin de kamu yönetiminin performansını doğrudan etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.
Article Details
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Referanslar
Akçakaya, Murat. “Bürokrasi Kuramları ve Türk Kamu Yönetiminde Bürokratik Sorunlar”. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 18/3 (2016), 669-694. https://izlik.org/JA49FW39MY.
Akçakaya, Murat. “Weber’in Bürokrasi Kuramının Bugünü ve Geleceği”. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 3/8 (2016), 275-295. https://izlik.org/JA48AZ88DT.
Akçakaya, Murat – Abdülkadir Özdemir. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi ve Siyasal İstikrar”. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi 53/3 (2018), 922-944. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.18.11.996.
Akıncı, Abdulvahap. “Türk Siyasal Hayatında 1980 Sonrası Darbeler ve E-Muhtıra”. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 15/2 (2013), 39-58. https://izlik.org/JA36RF78BP.
Akıncı, Berat. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminin Olası Demokratik ve Ekonomik Etkileri”. Turkish Studies 12/24 (2017), 1-16. https://doi.org/10.7827/Turkishstudies.12179.
Akman, Elvettin. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminde Kamu Politikası Aktörleri”. Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi 15/1 (2019), 35-54. https://izlik.org/JA33AD27XD.
Aktalay, Alptekin. “Bakanlar Kurulunun Düzenleyici İşlemleri ve Karar Alma Usulü”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 5/2 (2016), 69-98. https://doi.org/10.21492/inuhfd.239863.
Arslan, Lütfi. “Türkiye'nin 1961-1980 Arası Dönemde Siyasi Açmazları ve Koalisyonlar”. Dünya İnsan Bilimleri Dergisi 2023/1 (2023), 141-175. https://doi.org/10.55543/insan.1210371.
Ary, Donald – Lucy Cheser Jacobs – Chris Sorensen – Asghar Razavieh. Introduction to Research in Education. 8. Baskı. California: Thomson Wadsworth, 2010. Erişim 6 Temmuz 2026. https://ebookppsunp.wordpress.com/wp-content/uploads/2016/06/donald_ary_lucy_cheser_jacobs_asghar_razavieh_bookfi-org.pdf.
Atik, Kayhan. “İdrîs-i Bitlisî’ye Göre Türk Devlet Geleneği (Heşt Bihişt Bağlamında-2)”. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 15/1 (2025), 19-46. https://izlik.org/JA45DS68BF.
Avaner, Tekin – Merve Çelik. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminin İki Yılı: Karşılaştırmalı Analiz”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 8/23 (2021), 242-259. https://izlik.org/JA26LU35HK.
AY. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Kanun No. 2709. Resmî Gazete 17863 (9 Kasım 1982). Erişim 12 Ağustos 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
AYDK. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Kanun No. 6771. Resmî Gazete 29976 (11 Şubat 2017). Erişim 12 Ağustos 2026. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/02/20170211-1.htm.
Barın, Taylan. “Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Uygulaması ve Hükûmet Sisteminin Tahlili”. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi Prof. Dr. M. Fatıh Uşan'a Dekanlıkta 10. Yıl Anısına Teşekkür Armağanı (2022/2), 289-314. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.1120338.
Bedirhanoğlu, Pınar. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi ve Türkiye’de Ekonomi Yönetimi’nin Dönüşümü: Neo-liberalizmin Sonu mu?”. Nuray Ergüneş İçin Yazılar: Finansallaşma, Kadın Emeği ve Devlet, ed. Elif Karaçimen vd., 211-232. İstanbul: Sosyal Araştırmalar Vakfı (SAV), 2019.
Bedirhanoğlu, Pınar – İlhan Uzgel – Bülent Duru. “Türkiye’de Neoliberal Otoriter Devletin AKP’li Yüzü”. World Policy Journal 24/3 (2010), 63-73.
BKGEHK, 3046 Sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında Kanun. (Kanun No. 3046). Resmî Gazete 18540 (9 Ekim 1984). Erişim 17.09.2026. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.3046.pdf
Bowen, Glenn A. “Document Analysis as a Qualitative Research Method”. Qualitative Research Journal 9/2 (2009), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027.
Büyüköztürk, Şener – Ebru Kılıç Çakmak – Özcan Erkan Akgün – Şirin Karadeniz – Funda Demirel. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. 2. Baskı. Ankara: Pegem Akademi, 2008.
CBK1. Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. (Kararname No. 1). Resmî Gazete 30474 (10 Temmuz 2018). Erişim 11 Ağustos 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1&MevzuatTur=19&MevzuatTertip=5.
CBK3. Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. (Kararname No. 3). Resmî Gazete 30474 (10 Temmuz 2018). Erişim 12 Ağustos 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3&MevzuatTur=19&MevzuatTertip=5.
CBK4. Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. (Kararname No. 4). Resmî Gazete 30479 (15 Temmuz 2018). Erişim 13 Ağustos 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4&MevzuatTur=19&MevzuatTertip=5.
Constas, Helen. “Max Weber’s Two Conceptions of Bureaucracy”. American Journal of Sociology 63/4 (1958), 400-409. https://doi.org/10.1086/222263.
Çakır, Enes Malik. “1991-2002 Yılları Arasında Koalisyon Hükûmetleri Yönetimi”. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi 7 (2020), 19-37. https://doi.org/10.21733/ibad.665764.
Çalışkan, Abdulkerim – Pınar Bengi Kaya – Merve Malak. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminin Bütçe Sürecine Etkisi”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 22/3 (2020), 721-736. https://izlik.org/JA23SU36KX.
Çavuşoğlu, Tutku. “Bir Mülkileşme Stratejisi Olarak Umumi Müfettişlik”. Boyabat İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergisi 3/1 (2023), 77-98. https://izlik.org/JA57FA24GU.
Çevikbaş, Rafet. “Bürokrasi Kuramı ve Yönetsel İşlevi”. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 3/2 (2014), 75-102. https://izlik.org/JA84NU93PK.
Demir, Ceren – Özkan Çohadar – Görkem Gök. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminin Yönetişimin Temel İlkeleri Bağlamında İncelenmesi”. Strategic Public Management Journal 3, Özel Sayı (2017), 138-153. https://doi.org/10.25069/spmj.347916.
Demir, Fatih. “Bürokrasi-Demokrasi İlişkisi ve Bürokratların Seçilmişlerce Kontrolü Sorunu”. Yönetim ve Ekonomi Dergisi 18/2 (2011), 63-84. https://izlik.org/JA59CN87BH.
DMK. Devlet Memurları Kanunu. (Kanun No. 657). Resmî Gazete 12056 (23 Temmuz 1965). Erişim 10 Ağustos 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=657&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
Doğan, Bayram – Ali Fuat Geyik. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminde Kuvvetler Ayrılığı İlkesi”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 10/2 (2020), 19-46. https://izlik.org/JA89ZG68HS.
Dursun, Davut. “Bürokrasi Teorisi ve Yönetim”. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi 37-38 (2012), 133-149. https://izlik.org/JA93AY64FR.
Erol, Ömer Faruk. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminde Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 26/1 (2020), 107-130. https://doi.org/10.33433/maruhad.725877.
Esen, Erdi – Gökhan Kalağan. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’nde Merkezi İdarenin Dönüşümü”. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi 11, Ek (2020), 260-277. https://doi.org/10.21076/vizyoner.754765.
Göküş, Mehmet. “1960-1980 Döneminde Türk Kamu Bürokrasisinin Hukuki, Ekonomik ve Toplumsal Değişimi”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi 6/12 (2010), 203-223. https://izlik.org/JA47UM35YD.
Gül, Hüseyin – İhsan Kamalak – Songül Sallan Gül. “Amerikan Başkanlık ve Fransız Yarı-Başkanlık Sistemleri Işığında Türkiye’nin Cumhurbaşkanlığı Hükûmeti Sistemi”. Strategic Public Management Journal 3, Özel Sayı (2017), 101-120. https://doi.org/10.25069/spmj.343035.
Güler, Tahsin. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi ve Kamu Yönetimine Etkileri”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 21/39 (2018), 299-322. https://doi.org/10.31795/baunsobed.443821.
Güzelsarı, Selime. “Neoliberal Otoriterleşme, Devletin Şirketleşmesi ya da Şirket-Devlet: Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi”. Ayrıntı Dergi 29 (2019), 39-50.
Kalkar, Ömer Şafak – Aysun Öcal. “Bir İçerik Analizi: Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi”. Balıkesir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 1/2 (2020), 1-30. https://izlik.org/JA26RU36FB.
Kantar, Gökmen. “Demokrasi ve Türk Demokratikleşmesi Bağlamında Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6/1 (2020), 123-135. https://doi.org/10.31592/aeusbed.664875.
Karahanoğulları, Yiğit – Duygu Türk. “Otoriter Devletçilik, Neoliberalizm, Türkiye”. Mülkiye Dergisi 42/3 (2018), 403-448. https://izlik.org/JA26XD98ZW.
KHK 703. Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname. (KHK No. 703). Resmî Gazete 30473, 3. Mükerrer (9 Temmuz 2018). Erişim 12 Ağustos 2026. https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=703&MevzuatTur=4&MevzuatTertip=5.
Kısaoğlan, Ata Berk. “Koordinasyon Bakanlığı: Devlet Planlama Teşkilatı Öncesi Planlama Çalışmalarında Bir Uğrak”. Memleket Siyaset Yönetim 20/45 (2025), 243-272. https://doi.org/10.56524/msydergi.1686280.
Kilker, Ernest. “Weber on Socialism, Bureaucracy, and Freedom”. State, Culture, and Society 1/1 (1984), 76-95. JSTOR: 20006794.
KMYKK. Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu. (Kanun No. 5018). Resmî Gazete 25326 (24 Aralık 2003). Erişim 14 Ağustos 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5018&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
Nacak, Osman. “Parlamenter ve Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemlerinden Hareketle Bakan ve Bakanlıkların Karşılaştırmalı Analizi”. Journal of Management and Economics Research 18/1 (2020), 138-157. https://doi.org/10.11611/yead.678462.
Oğuz, Şebnem. “Türkiye’de Kapitalizmin Küreselleşmesi ve Neoliberal Otoriter Devletin İnşası”. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi 12/45 (2012), 2-17. https://izlik.org/JA95KD54HP.
Okcu, Murat – Sefa Usta – Hasibe Ceyhan. “Değişen Kamu Yönetimi Anlayışı ve Bürokrasi Kültürü”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 22/39 (2020), 291-311. https://izlik.org/JA46GC34SM.
Özdoğan, Mehmet. “Neo-Weberyen Devlet ve Bürokrasi”. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 5/14 (2018), 597-608.
Sager, Fritz – Christian Rosser. “Weber, Wilson, and Hegel: Theories of Modern Bureaucracy”. Public Administration Review 69/6 (2009), 1136-1147. JSTOR: 40469034.
Sak, Ramazan – İkbal Tuba Şahin Sak – Çağla Öneren Şendil – Eşref Nas. “Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi”. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi 4/1 (2021), 227-256. https://doi.org/10.33400/kuje.843306.
Temel, Recep. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’nin Türk Maliyesine Getirdiği Yenilikler”. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi 71 (2019), 13-29. https://izlik.org/JA42PN84BA.
Turhan, Miraç Savaş. “İçi Boşaltılmış Bir Kavram: İş Bölümü”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 26/1 (2017), 26-41. https://izlik.org/JA46UF45KE.
Wach, Elise – Richard Ward. Learning about Qualitative Document Analysis. Brighton: Institute of Development Studies (IDS), 2013. https://hdl.handle.net/20.500.12413/2989.
Yegen, Baki. “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi Kapsamında Bütçe Sürecinin Analizi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 22/1 (2020), 151-170. https://doi.org/10.16953/deusosbil.544721.
Yıldırım, Ali – Hasan Şimşek. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. 8. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2011.
Yılmaz, Ahmet. “Neo-Liberal Dönüşüm Sürecinde Türkiye’de Devlet Toplum İlişkileri, Toplumsal Sınıf Merkezli Bir Yaklaşım”. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 20/1 (2014), 107-140.