Taziye Geleneğinden Özgün Kavramlara: Bir Temellendirilmiş Kuram Çözümlemesi

Özet

Bir ölüm olayının ardından, eş dost, komşular ve diğer kişiler tarafından ölenin yakınlarına yöneltilen teselli edici söz ve davranışlara ‘taziye’ ya da ‘başsağlığı’ denir; bu davranışların zamanla toplumsal bir alışkanlık hâline gelmesi ise ‘taziye geleneği’ olarak adlandırılır. Bu araştırmada, temellendirilmiş kuram yaklaşımıyla yürütülen saha çalışması sonucunda taziye geleneğine ilişkin geliştirilen kavramlar ele alınmıştır. Araştırmanın temel amacı, kavramsallaştırma süreçlerini ortaya koymak ve geliştirilen kavramları literatüre kazandırmaktır. Araştırmanın çalışma grubunu, Osmaniye ili Kadirli ve Sumbas ilçelerinde ikamet eden, son 10 yıl içinde birinci derece yakınını kaybetmiş ve bu kapsamda yemekli mevlit töreni düzenlemiş 45 yaş üstü 38 kişi oluşturmaktadır. Gözlem tekniğinin de kullanıldığı araştırmada katılımcılara yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Görüşmelerden hemen sonra veri analizlerine başlanmış ve neticesinde “Sembolik çağrı”, “Sanal ritüel”, “Toplumsal medcezir alanı”, “Duygusal ateşleyici”, “Gıyabi eylem”, “Çelişik fonksiyon”, “El’ etkisi”, “Zorunlu informel” ve “Toplumsal kör noktalar” şeklinde pek çok kavram üretilmiştir. Bulgular, temellendirilmiş kuram yaklaşımının sadece bir analiz yöntemi olmadığını aynı zamanda bir kavram üretme stratejisi olduğunu ortaya koymuştur.